اهمیت تغذیه در دوران نوزادی و کودکی
دو سال اول زندگی به عنوان دوران رشد سریع جسمی و اجتماعی شناخته می شود. همانطور که طول مدت بارداری و میزان افزایش وزن مادر در دوران بارداری بر وزن هنگام تولد نوزاد تاثیر گذار هستند، ژنتیک و وضعیت تغذیه ای نوزاد بر وزن او بعد از تولد تاثیر بسزایی دارد.
تغذیه نوزاد باید سالم و کافی باشد. برای اطمینان از تغذیه کافی نوزاد وزن، قد و محیط دور سر نوزاد در سنین مختلف اندازه گیری می شود و با نمودارهای استاندارد جهانی مقایسه و منحنی رشد نوزاد رسم می گردد. در صورتی که روند افزایش وزن، قد و دور سر نوزاد مطلوب باشد میتوان از کافی بودن میزان غذای نوزاد اطمینان حاصل کرد.
برای اینکه نوزاد تغذیه سالم داشته باشد والدین کودک می بایست اطلاعات صحیح در این زمینه داشته باشند. مقاله زیر با عنوان تغذیه سالم در 6 ماهه اول زندگی می تواند به افزایش آگاهی والدین در این زمینه کمک کند.
تغذیه سالم در 6 ماه اول زندگی
در 6 ماهه نخست زندگی شیر مادر بهترین و کامل ترین غذا برای شیرخوار است. بر اساس توصیه های سازمان جهانی بهداشت، شیرخواران در6 ماه اول زندگی به منظور تامین رشد، تکامل و سلامتی فقط باید با شیر مادر تغذیه شوند وهیچ نوع مایعات یا غذای جامد دیگری)به جز قطره یا شربت حاوی مکمل های ویتامین ها و مواد معدنی و در شرایط بیماری مثل اسهال، مصرف دارو و یا (ORS دریافت نکنند.
شیرمادر بهترین الگوی رشد و تکامل را برای کودکان فراهم کرده و در ضمن از شیرخوار در مقابل ابتلا به بیماریهای دوران کودکی و بیماریهای غیروا گیر سالهای بعدی عمر مثل بیماریهای قلبی- عروقی، دیابت، چاقی و سرطان ها محافظت می کند. نوزاد در 6 ماهه اول زندگی منحصرا باید با شیر مادر تغذیه شود. تغذیه انحصاری با شیر مادر به این معنی است که نوزاد در6 ماه اول زندگی فقط شیر مادر می نوشد و شیر خشک یا آب نمی نوشد.
چرا در 6 ماه اول زندگی شیر مادر به تنهایی برای تغذیه کودک کافی است؟
از دلایل کافی بودن شیر مادر برای کودک در 6 ماهه اول زندگی به موارد زیر می توان اشاره کرد:
با توجه به رشد سریع و فزاینده کودک تمام نیازهای تغذیه ای را تامین میکند.
بهترین و کامل ترین غذا، با آلرژی کمتر در مقایسه با شیر خشک است.
حاوی آنتی بادیهای ضد باکتری و ویروسی است.
رشد ویروس اوریون، آنفلونزا، آبله، رتا ویروس (شایع ترین علت بیماری های اسهالی) و ویروس انسفالیت B ژاپنی (عامل ایجاد التهابات مغزی) ، توسط ماده ای در شیر مادر مهار می شوند.
ما کروفاژ موجود در شیر انسان (آغوز و شیر رسیده) باعث سنتز کمپلمان (بخشی از سیستم ایمنی بدن) ، لیزوزیم (آنزیم موثر در از بین بردن باکتری ها) و لاکتوفرین می شود.
شیر مادر منبع لا کتوفرین است که یک پروتئین متصل به آهن است و تقریباً بطور طبیعی یک سوم آن با آهن اشباع میشود و اثر مهاری بر رشد باکتری اشرشیاکلی در روده دارد.
لیپاز نمکهای صفراوی موجود در شیر مادر ژیاردیا لامبلیا و آنتامباهیستولیتیکا (نوعی انگل) را می کشد.
شیردهی برای مادر چه مزیت هایی دارد؟
از جمله مزایای شیردهی برای مادر به موارد زیر میتوان اشاره کرد:
باعث تقویت رابطه عاطفی بین مادر و نوزاد می شود.
به اقتصاد خانواده کمک می کند.
باعث تاخیر در حاملگی مجدد تا زمان ریکاوری بدن مادر می شود.
به اقتصاد خانواده کمک می کند.
سلامتی مادر را تضمین می کند.
باعث کاهش خطر ابتلا به بیماری های قلبی عروقی و دیابت نوع 2 در مادر می شود.
نشانه های کافی بودن شیر مادر چیست؟
کودک خواب راحت برای 2 تا 4 ساعت بعد از شیر خوردن داشته باشد.
افزایش وزن شیر خوار بر اساس منحنی رشد مطلوب باشد.
دفع ادرار 6 تا 8 بار به صورت کهنه کاملًا خیس در 24 ساعت (در صورتی که شیرخوار به جز شیر مادر مایعات دیگری مصرف نکند (
دفع مدفوع 2 تا 5 بار در روز ) که البته با افزایش سن شیرخوار تعداد دفعات دفع مدفوع کاهش می یابد(
شادابی پوست، هوشیاری و سلامت ظاهری شیرخوار
نشانه کمبود شیر مادر چیست ؟
اگر شیرخواری هر دو پستان را تخلیه کند ولی به خواب نرود یا خوابش بسیار سبک باشد و بعد از چند دقیقه بیدار شود و کمتر از حد طبیعی وزن بگیرد نشانه کمبود شیر است.
نکات مهم درباره تغذیه با شیر مادر
باید بلافاصله بعد از تولد، تغذیه با شیر مادر آغاز شود و حتماً شیر آغوز ) ماک یا کلستروم( به او داده شود.
ابتدا شیر کم است، ولی مکیدن پستان مادر توسط نوزاد باعث زیاد شدن آن میشود.
تغذیه با شیر مادر در هر ساعت از شب یا روز که شیرخوار احساس گرسنگی یا نیاز کند، باید انجام شود.
به شیرخواری که شیر مادر میخورد نباید شیر بطری داده شود، زیرا باعث کم شدن شیر مادر میشود. ا گر کودک گریه میکند باید پستان بیشتر به دهان او گذاشته شود.
بهترین راه برای ارزیابی کفایت تغذیه باشیرمادر، افزایش وزن شیرخوار و ترسیم منحنی رشد او می باشد و صرفا گریه کردن نوزاد نشانه عدم کفایت شیر مادر نیست.
کودکی که شیر کافی نمی خورد مقدار ادرارش کم می شود ) کمتر از 6 بار در روز.(
نوزاد در روزهای اول پس از تولد به طور طبیعی کمی وزن از دست میدهد و نباید آن را به کمبود شیر مادر نسبت داد.
مدفوع شیرخوارانی که از شیر مادر تغذیه میکنند، شل تر و دفعات آن بیشتر از کودکانی است که شیر مصنوعی میخورند و این نوع دفع مدفوع را نباید با اسهال اشتباه کرد.
در تغذیه با شیر مادر مثل دفعات تغذیه، مدت مکیدن در هر وعده را نیز نباید محدود نمود. معمولا شیرخوار 10-15 دقیقه از هر پستان می مکد.
ترکیب شیر مادر همراه با رشد شیرخوار تغییر پیدا میکند و همچنین چربی شیر مادر در شروع هر وعده شیر کمتر است و سپس میزان آن به تدریج بیشتر میشود. این تغییرها کمک بزرگی به سیر نگه داشتن شیرخوار میکند.
از دادن گول زنک به شیرخوار باید پرهیز شود. هیچ ماده ای حتی شیر دوشیده شده مادر را نباید با بطری یا شیشه شیر به شیرخوار بدهند.
برخی از خطرهای تغذیه مصنوعی
اختلال در پیوند عاطفی مادر و کودک
ابتلا بیشتر به اسهال، اسهال پایدار و عفونتهای تنفسی
سوء تغذیه و کمبود ویتامین A
افزایش آلرژی و عدم تحمل به غذا
افزایش خطر ابتلاء به برخی بیماریهای غیروا گیر از جمله چاقی
ضریب هوشی کمتر
افزایش خطر کم خونی، سرطان پستان و تخمدان در مادر
با وجود همه ی نکات مثبت مصرف شیر مادر توسط نوزاد، برخی نوزادان به دلایل مختلف مانند بیماری مادر، مصرف برخی داروها توسط مادر، عدم کفایت شیر مادر و … طبق توصیه پزشک یا کارشناس تغذیه نیاز به مصرف شیر مصنوعی دارند در این گونه موارد قطعا مصرف شیر خشک به منظور جلوگیری از سوء تغذیه نوزاد توصیه می شود.